Safra Taşları Hakkında Yanlış Bilinen 12 Gerçek

Eğer 40’lı yaşlarınızda, açık tenliyseniz ve fazla kilonuz varsa, dikkat!

Ağır et ağırlıklı beslenme, safra taşı oluşumuna zemin hazırlayabiliyor.

Safra taşı belirtileri genellikle şişkinlik, karında rahatsızlık ve dolgunluk hissiyle kendini gösteriyor.

Birçok kişi, safra taşlarını çoğu zaman tamamen “tesadüfen” fark ediyor.

Sindirim sisteminin önemli bir parçası olan safra kesesinde oluşan taşlar, genellikle şişkinlik, karında rahatsızlık ve dolgunluk gibi hazımsızlık belirtileriyle kendini gösteriyor. Her safra kesesi taşı, mutlaka ameliyat gerektirmez. Acıbadem Kartal Hastanesi Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Murat Gönenç, “Safra taşları bir sebep değil, bir sonuçtur. Esas sorun taşların varlığı değil, safra kesesinin hastalığıdır” diyerek, safra taşları hakkında toplumda yaygın olan yanlış bilgileri düzeltti.

Safra taşı yalnızca safra kesesinde oluşmaz; taşlar, safra kesesi dışındaki safra yollarında da meydana gelebilir. Safra sistemini bir ağaca benzeten Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Murat Gönenç, karaciğerin içinde küçük ve orta boy dalların, karaciğerin dışında ise büyük dalların ve gövdenin bulunduğunu açıklıyor. Safra kesesi, karaciğerin dışındaki safra yollarının bir parçasıdır. Safra ağacı, karaciğerde üretilen safranın geçici olarak depolanıp bağırsağa aktarılmasını sağlar. Bu ağacın herhangi bir bölümünde safra taşı oluşabilir, ancak çoğunlukla safra taşları safra kesesinde gelişir.

Safra taşı yalnızca yaşlılarda görülür: Safra taşları her yaşta görülebilir, ancak yaş ilerledikçe görülme sıklığı artar. 40 yaş sonrasında risk daha belirgin hale gelir. Ayrıca obezite, genetik yatkınlık ve bazı kronik hastalıklar, safra taşı oluşumunu tetikleyen faktörler arasında yer alır.

Safra taşı her zaman belirti vermez: Safra taşları her zaman şikayet oluşturmaz ve çoğu zaman belirti vermeyebilir. Bu yüzden rutin kontroller sırasında bazen tesadüfen tespit edilebilirler. Safra taşlarında en yaygın belirtiler şişkinlik, karında rahatsızlık ve dolgunluk hissi gibi hazımsızlık sorunlarıdır. Acil durumlarda ise sağ omuza ve sağ kürek kemiğinin altına yayılan şiddetli karın ağrısı, ateş ve sarılık gibi daha ciddi şikayetler görülebilir. Ultrasonografi ile safra taşları kolayca tespit edilebilir, ancak safra ağacının diğer bölümlerindeki taşlar ve şüphe duyulan diğer hastalıkların tespiti için ek testler yapılması gerekebilir.

Safra taşlarının belirtileri hemen fark edilemeyebilir: Safra taşlarına bağlı hastalıkların belirtileri, mide, pankreas ve bağırsak sorunlarıyla; ayrıca akut apandisit, kalp krizi ve böbrek taşı gibi diğer hastalıkların semptomlarıyla benzerlik gösterebilir. Bu nedenle, safra taşları bazen yanlış teşhis edilebilir.

Safra taşları sadece kadınlarda görülmez: Kadınlar, erkeklere göre daha yüksek risk altındalar ancak safra taşları erkeklerde de görülebilir. Eski tıp kitaplarında safra taşlarının en sık 40 yaş civarı, açık tenli ve kilolu kadınlarda görüldüğüne dair bilgiler yer alır ve bu durum “4F” (forty, female, fairy, fat) şeklinde İngilizce bir kısaltma ile sıkça belirtilir. Prof. Dr. Murat Gönenç, “Gerçekten de kadınlık hormonları, yaş ve obezite safra taşı gelişimi için bilinen risk faktörleridir. Özellikle gebelik dönemi ve bazı doğum kontrol ilaçlarının safra taşı oluşumunu tetiklediği açıkça gösterilmiştir” diyor.

Safra taşları düşürülemez: Safra kesesindeki taşlar, böbrek taşları gibi kendiliğinden düşemez. Taşlar safra kesesinde hareket edebilse de, bu taşların doğal olarak düşmesi mümkün değildir. Bol su içmek, böbrek taşlarında olduğu gibi safra taşlarının düşmesini sağlamaz.

Safra taşları yalnızca yağlı yiyeceklerden kaynaklanmaz: Beslenme önemli bir etken olsa da safra taşlarının tek nedeni bu değildir. Safra taşlarının farklı tipleri bulunur ve her bir tipin oluşum mekanizması farklıdır. Batı tipi beslenme, yani et ağırlıklı diyetlerin yaygın olduğu bölgelerde en sık görülen safra taşları kolesterol taşlarıdır.

Safra taşları ilaçla ya da bitkisel yöntemlerle eritilemez: Bilimsel olarak safra taşlarını eritmeye yönelik kanıtlanmış bir ilaç veya bitkisel tedavi bulunmamaktadır. Mevcut tedavi seçenekleri arasında ise en etkili yöntem, laparoskopik cerrahi ile safra kesesinin alınmasıdır.

Safra kesesi alındığında sindirim bozulmaz: Safra kesesi alındıktan sonra vücut, safra üretmeye devam eder. Ameliyat sonrası bazı gıdalara karşı hassasiyet oluşsa da bu durum genellikle zamanla düzelir. Safra kesesinin alınması, ne kısa vadede ne de uzun vadede ciddi bir sindirim sorunu oluşturmaz.

Safra taşı olan herkesin mutlaka ameliyat olması gerekmez: Her safra taşı tedavi gerektirmez. Şikayet oluşturmayan safra taşları genellikle medikal olarak izlenir. Ancak bazı özel durumlar, örneğin büyük taşlar veya bağışıklık sistemi zayıf olan hastalar gibi durumlar söz konusu olduğunda, belirti olmasa bile ameliyat önerilebilir. Prof. Dr. Murat Gönenç, safra kesesi taşlarında tedavi için kesin gerekliliklerin, kişinin safra taşlarına bağlı şikayetler yaşaması veya geçmişte safra taşları nedeniyle bir hastalık geçirmiş olması olduğunu belirtiyor. Ayrıca, safra taşları tesadüfen tespit edilen hastalarda tedavi gerektiren durumları ise şu şekilde açıklıyor: “Safra taşı ile seyreden kan hastalıkları, başka bir nedenle karın cerrahisi planlanan hastalar, acil sağlık hizmetine ulaşması zor olan kişiler (kırsal bölgelerde yaşayanlar, sık seyahat edenler, askerler, denizciler vb.), bağışıklığı baskılayıcı ilaçlar veya hastalıklar kullananlar, organ nakli hastaları, doğurganlık çağında olup gebelik düşünen kadınlar, safra kesesi taşı 2 cm’den büyük olan bireyler, safra kesesi duvarında kireçlenme olanlar, safra kesesi tamamen taşla dolmuş kişiler. Safra kesesinden farklı olarak, safra ağacının diğer bölümlerindeki taşlar için ise şikayet olup olmaması fark etmeksizin mutlaka tedavi önerilir.

Ameliyat sırasında yalnızca taşların alınması yeterli değildir: Safra taşı ameliyatlarında sadece taşlar değil, safra kesesi de tamamen alınır. Selim safra kesesi hastalıklarında bilimsel olarak kanıtlanmış en etkili tedavi yöntemi “laparoskopik kolesistektomi” yani kapalı yöntemle safra kesesinin tamamen çıkarılmasıdır. Prof. Dr. Murat Gönenç, ameliyat yöntemiyle ilgili şu açıklamayı yapıyor: “Esas sorun taşın kendisi değil, safra kesesinin hastalıklı olmasıdır. Bu nedenle, safra kesesinin sadece içini açıp taşları almak, bilimsel olarak geçerli bir tedavi yöntemi değildir. Taş eritme ve kırma tedavilerinin uzun vadede başarısız olmasının nedeni de budur. ‘Kapalı yöntem’ olarak bilinen laparoskopik safra kesesi ameliyatı, küçük kesilerle yapılır. Bu yöntemle ameliyat sonrası ağrı ve rahatsızlık hissi azalır, hastalar normal hayata hızlı bir şekilde dönebilirler.

Ameliyat sonrası safra taşları yeniden oluşmaz: Safra kesesi alındıktan sonra safra taşı tekrar oluşmaz, çünkü safra taşlarının ana nedeni safra kesesinin kendisidir. Ancak, safra yollarında taş oluşumu çok nadir de olsa görülebilir.