Önyargılar Tuzaktır: Diyalog En Büyük İlaç!
Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü ve Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, ön yargı üzerine değerlendirmelerde bulundu. Ön yargı konusunu ele alan Prof. Dr. Tarhan’ın görüşleri önemli detaylar içeriyor.
Ön Yargı Nedir? Bilinçli ve Bilinçsiz Ön Yargı Arasındaki Farklar
Prof. Dr. Tarhan’a göre, ön yargı bilinçli ve bilinçsiz olarak ikiye ayrılır. Bilinçsiz ön yargı, karar alma süreçlerimizi etkileyerek sistemli hatalara neden olabilir. Bu tür hataların farkında olmayabiliriz ve nedenlerini anlamak zor olabilir. Örneğin, bir kişinin ‘özür dilemek yanlıştır, zayıflık göstergesidir’ şeklindeki bilinçsiz ön yargısı, kişinin yaşamında doğru bir değer yargısı olarak yerleşmiştir.
Bilinçli ve Bilinçsiz Ön Yargı Arasındaki Fark: Ayrıntılı Kılavuz
Prof. Dr. Tarhan’a göre, ön yargılar bilinçli ve bilinçsiz olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Bilinçsiz ön yargılar beyin işleyişimizde sistemli hatalara neden olabilir. Bu tür ön yargılar, kişisel değer yargılarını da içerebilir. Bilinçsiz ön yargıların farkında olmak, daha objektif kararlar almamıza yardımcı olabilir.
Özür dilemek zayıflık değil, erdemdir: Hatasını Düzeltmek İçin Kişinin Bakış Açısı
Prof. Dr. Tarhan, beyin işleyişiyle değer ve ön yargıları inceler. Beyin, yaşamı kolaylaştırmak için ön yargılar oluşturur. Özür dilemek, erdemli bir davranıştır ve hatalardan öğrenmeyi sağlar. Hatalar dış etkenlere bağlanarak sorumluluktan kaçınmaya yol açabilir. Ancak bu, gelişimi engeller ve fırsatları kaçırır. Özür dilemek, ilişkileri güçlendirir ve gelişime katkıda bulunur. Tarhan’ın açıklamaları, insanların gelişimlerine yardımcı olabilir.
Ölüm Bir Son Değil, Yeni Bir Doğuş: Bilinçli Bir Ön Yargı
Prof. Dr. Tarhan, ölümü bir başlangıç olarak gören bilinçli ön yargıyı vurguluyor. İnsanlar, bu bakış açısını benimseyerek hayatlarını şekillendirirler. Ölümün yeni bir doğuş olduğuna inanmak, insanların yaşamlarını hazırlamalarına ve dönüştürmelerine yardımcı olabilir.
Ön Yargılar: İnsanın Otomatik Kararları ve Denetimsiz Düşünceler
Prof. Dr. Tarhan’a göre, hiperaktif kişiler otomatik hareket eder. Hızlı düşünenler örtük ön yargılarla hareket edebilir. Ön yargılar, denetimsiz kararlardır. Bazıları hızlı, bazıları yavaş konuşur. Hızlı konuşanlar otomatik düşünme eğilimindedir. Yavaş konuşanlar amaca yönelik seçimler yapar. Bilgelikle ilgili olarak ön yargılar tuzaktır.
Benmerkezci Kişilerin Mükemmellik İllüzyonu: Kendini Sorgulamayanlar
Prof. Dr. Tarhan’a göre, inatçılar ön yargılarını değiştiremez. Benmerkezci kişiler, kusursuz olduklarını düşündükleri için sorgulamazlar. İç gözlem ve öz eleştiri eksikliği vardır. Ancak büyük hatalar yapınca sorgulamaya başlayabilirler.
Gazze Olaylarının Arka Planında Politik Ön Yargılar
Prof. Dr. Tarhan, İkinci Dünya Savaşı’nın ırkçılık savaşı olduğunu ve benzer dinamiklerin Gazze olaylarında da yaşandığını belirtiyor. Politik ön yargılar, ‘üstün ırk’ ve ‘her şeye hakkımız vardır’ düşünceleriyle ilişkilendiriliyor. İnsanlık ilerlemesi, bedel ödeyerek gerçekleştiği vurgulanıyor. İletişim ve dijital aktivizm, küresel tepkiyi artırarak önemli bir rol oynuyor. Bu, gelecek için umut verici bir işaret olarak değerlendiriliyor.
Gelenekler: Otomatik Öğrenilmiş Ön Yargılar
Prof. Dr. Tarhan’a göre, ön yargılar kişiliğin temellerini oluşturur ve anne-babadan alınan hayat senaryolarıdır. Bu ön yargılar, çocukluğumuzda çekirdek ailemizden aldığımız öğretilerle şekillenir. Kültür ve gelenekler de bu ön yargıları besler. Örneğin, Anadolu terbiyesi, büyüklerin karşısında saygı göstermeyi içerir. Batı toplumlarında ise farklı öğretiler görülür. İnsanlar doğduklarında zihinsel ve nöropsikolojik olarak prematüre doğarlar ve hayat boyunca insan olmayı öğrenirler.
Otomatik Ön Yargılarımızın Çoğunun Düzeltilebilir Potansiyeli Var
Prof. Dr. Tarhan, genellikle olumsuzlukla ilişkilendirilen ön yargıların kalıp yargılar olduğunu vurguluyor. Stereotipik düşüncelerin beyinde otomatik olarak oluşabileceğini belirtiyor. Otomatik ön yargıların düzeltilebilir potansiyeli olduğunu söylüyor. İnsanların kendilerini sürekli sorgulamaları gerektiğini vurguluyor. Her insanın değerli olduğunu ve öğrenilecek bir şeyler olduğunu dile getiriyor.
Beynin Ön Bölgesini Eğiten Amaca Yönelik Düşünme
Prof. Dr. Nevzat Tarhan, ‘Duyduklarına inanma, gördüğünün de yarısına inan’ sözünün ön yargıları azalttığını belirtiyor. Amaca yönelik çalışma ve düşünme, beynin ön bölgesini eğitebilir. İnsanın amaca yönelik düşünmesi, frontal lob bölgesindeki kasları geliştirir.
Zihinsel Körlük ve Yanlış Tepkilerin İlişkiyi Kopararak Yalnızlığa Yol Açması
Prof. Dr. Tarhan, ön yargılı insanların ihmalkârlıkla diğerlerini değerlendirdiğini belirtiyor. Zihinsel körlükleri nedeniyle yanlış kararlar alabilirler. Bu durum ilişkilerin kopmasına ve yalnızlığa yol açabilir. Küresel olarak yalnızlık salgınının özellikle gençlerde arttığını ifade ediyor.
En Büyük Başarı: İç Huzur
Prof. Dr. Tarhan, toplumsal bir ön yargının etkisinin arttığını belirtiyor. Kendini sevmek, kendini kutsallaştırmak değil, kendi güçlü ve zayıf yönlerini kabul etmek anlamına gelir. Başarı, iç huzurun yanı sıra güç, zenginlik veya şöhret değil, kendisiyle barışık olmaktır. Mutluluğun, sıradan şeylerde zevk alabilmek olduğunu vurguluyor. İç huzura ulaşmak, ön yargılarımızı değiştirme kapasitemizle ilgilidir.
Ön Yargılı Kişiler Görmek İstemiyor
Prof. Dr. Tarhan, Einstein ve başka bir alimin sözlerini örnek göstererek, ön yargılı kişilerin gerçekleri görmek istemediğini vurguluyor. Cehaletin derin cehalet olduğunu belirtiyor. Ön yargıları olan kişilerle temas etmemeyi öneriyor. Ön yargıları dağıtmak için insanlarla iletişim kurmanın önemini vurguluyor. Sosyal temasın ön yargıyı azaltabileceğini ve diyalogun önemini vurguluyor.”
