Uykusuz Kalanlar: Daha Az Yardımsever Olabilirler mi?

Uykusuzluğun insanların sosyal davranışlarını etkileyen bir faktör olduğunu gösteren Kaliforniya Üniversitesi’nde gerçekleştirilen ve Ağustos 2022’de Plos Biolog dergisinde yayımlanan bir araştırma, önemli bir sorunu gün yüzüne çıkardı. Bu araştırma, uykusuzluğun artan bir sorun olmasının yanı sıra, bireylerin daha az yardımsever olma eğiliminde olduklarını ortaya koydu.

Kaliforniya Üniversitesi’ndeki bu araştırma, uykusuzluğun bireylerin günlük yaşamdaki davranışlarını nasıl etkilediğini detaylı bir şekilde inceledi. Acıbadem Bakırköy Hastanesi Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Gökhan Akdemir, konuyla ilgili olarak stresin vücutta önemli değişikliklere yol açabileceğine dikkat çekiyor. Özellikle stres altında, bireylerin kendilerini koruma içgüdüsüyle daha bencil davranabilecekleri ve yardım etmekten kaçınabilecekleri vurgulanıyor.

Uykusuzluğun insanların sosyal davranışlarını nasıl etkileyebileceğini anlamamıza yardımcı oluyor. Kaliteli bir uyku, sadece fiziksel sağlık için değil, aynı zamanda sosyal ilişkilerde ve toplumsal etkileşimde de hayati öneme sahip.

Türkiye’de Her Dört Kişiden Birinde Uykusuzluk Sorunu!

Uykusuzluk, yaş, eğitim düzeyi ve ekonomik gelir gibi faktörlere bağlı olarak değişen bir sorundur. Dünya genelinde her 10 kişiden 2’si geceleri uykusuzluk yaşarken, her 10 kişiden 5’i ayda en az 1-2 kez uykusuzluk çekiyor. Ancak ülkemizde bu oranlar daha yüksek. Genel olarak uykusuzluk oranı dünya ortalamasının üzerinde olup yüzde 30 civarında seyrederken, ülkemizde bu rakam yüzde 38’e yükseliyor. Başka bir ifadeyle, ülkemizde her 10 kişiden 4’ü uykusuzluk problemiyle karşı karşıya.

Bu istatistikler, uykusuzluğun toplumumuzdaki genel durumunu anlamamıza yardımcı oluyor. Yaş, eğitim ve gelir gibi faktörlerin bu sorun üzerindeki etkisi önemli bir konudur. Bu veriler ışığında, uykusuzlukla mücadelede bireylerin ve toplumun daha bilinçli adımlar atması gerektiği ortaya çıkıyor.

Beynimizi Tehdit Eden Uykusuzluk: Sağlığımızı Nasıl Etkiliyor?

Günde ortalama 7-8 saat uyuduğumuzda, ömrümüzün üçte birini uykuda geçirdiğimizi düşünürsek, uyku hayatımızın önemli bir parçasıdır ve beyin sağlığımız üzerinde kritik bir rol oynar. Uykunun önemi, vücudumuzun diğer bölgelerindeki hücrelerde olduğu gibi beynimizdeki nöronları destekleyen glia hücrelerine dayanır. Beynimizdeki sinirlerin çalışması sırasında oluşan atık maddeler, uyku sırasında glia hücreleri tarafından beyinden temizlenir ve uzaklaştırılır. Bu temizleme süreci sayesinde, iyi bir uyku sonrasında beynimiz yenilenmiş ve temizlenmiş olarak uyanırız.

Ancak, uykusuz kaldığımızda, glia hücreleri bu temizleme görevini yerine getiremez ve beyindeki atık maddeler birikir. Bu durum sinir hücrelerinin işlevlerinde yavaşlamaya, unutkanlık ve karar verme zorlukları gibi problemlere yol açabilir.

Bu bilgiler, uyku ile beyin sağlığı arasındaki önemli bağlantıyı vurgulamaktadır. Uykunun düzenli olarak sağlanması, beyin fonksiyonlarını desteklemekte ve genel sağlığımızı korumada kritik bir rol oynamaktadır.

Uykusuzluk: Yardımseverliği Engelliyor!

Kaliforniya Üniversitesi’nde yapılan çalışma, uykusuzluğun üç farklı grup üzerindeki etkilerini ortaya koymuştur. Prof. Dr. Gökhan Akdemir, bu çalışmayı, uykusuzluğun yardımseverlik üzerindeki etkilerini açıklayarak özetlemiştir.

• Bir Gün Az Uyuyanlar: İlk çalışma, 24 saat içinde 7 saatten az uyuyan 18-26 yaş aralığındaki 24 genç üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bu gençlerin ‘yardımda bulunma’ davranışları üzerine anketler yapılmış ve fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme (MR) ile beyindeki sosyalleşme ve yardım etme davranışlarında görev alan bölgelerin aktiviteleri ölçülmüştür. Yapılan çalışmalarda, uykusuz kaldıklarında beyin aktivitelerinde %78 oranında azalma tespit edilmiştir.
• Dört Gün Az Uyuyanlar: İkinci çalışma, 171 kişi üzerinde gerçekleştirilmiş ve 4 gün boyunca az uyuyan kişilerin ‘yardım etme’ davranışları incelenmiştir. Bu grupta da yardımseverlik konusunda belirgin bir azalma gözlemlenmiştir.

Bu araştırmalar, uykusuzluğun yardımseverlik üzerindeki olumsuz etkilerini açıkça ortaya koymaktadır. İnsanlar uykusuz kaldıklarında öncelikle kendilerini ve yakınlarını korumaya yönelik davranma eğiliminde olabilirler.

Yaz saati uygulaması”nın yardımseverlik üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla yapılan bir araştırmada, Mart ve Kasım aylarındaki bir saatlik değişikliklerin bağışlar üzerindeki etkisi incelenmiştir. 2002-2016 yılları arasında 3 milyondan fazla hayırseverin bağışları analiz edilmiştir.

• Az Uyuyanlar: Araştırma, Mart ayında yapılan saat değişikliklerinde insanların bir saat daha az uyuduklarını, Kasım ayında ise bir saat daha fazla uyuduklarını göstermektedir. Az uyudukları dönemde, insanların daha az bağış yaptıkları tespit edilmiştir.
• Çok Uyuyanlar: Aynı şekilde, çok uyudukları dönemde insanların daha fazla bağış yaptığı gözlemlenmiştir.

Bu bulgular, saat uygulamasının insanların yardımseverlik davranışları üzerindeki etkisini vurgulamaktadır. Özellikle uyku düzenindeki değişikliklerin, bağış yapma eğilimlerini nasıl etkilediği önemli bir konudur.

Her Yaş Grubunun Uyku İhtiyacı: Optimal Uyku Süreleri

Çocuklarda uyku süresi, beyin gelişimi ve temizliği için kritik öneme sahiptir. Bu nedenle, çocuklarda uyku süresi genellikle daha uzundur. Öte yandan, erişkinlerde beyin gelişimi tamamlandığından, uyku daha çok beyin temizliği için gereklidir. Bu sebeple, yetişkinlerde uyku süresi genellikle azalır. Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Gökhan Akdemir, uyku sürelerini yaş gruplarına göre şöyle sıralıyor: 

1-2 yaş, günde 12-16 saat 

3-5 yaş, günde 11-14 saat

6-12 yaş, günde 9-12 saat

13-18 yaş, günde 8-10 saat

Erişkinler: Günde en az 7 saat