Maymun Çiçeği Virüsü Hakkında Bilmeniz Gerekenler
COVID-19 pandemisinin ardından, Orta ve Batı Afrika’da endemik olan Maymun Çiçeği Virüsü hastalığı, dünyanın çeşitli bölgelerinde salgınlar şeklinde kendini göstermeye başladı. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), bu virüsü halk sağlığı açısından acil durum olarak değerlendirdi. Maymun Çiçeği Virüsü (MPOX), genellikle ateş, halsizlik, baş ağrısı, lenf bezlerinde şişme ve kusma gibi başlangıç belirtilerinin ardından yüz, kol, bacak, genital bölge ve anüs gibi bölgelerde kabarcıklı lezyonlarla kendini gösterir. Hastalık, cilt döküntüleri, vücut sıvılarıyla doğrudan temas, uzun süreli yakın temas, cinsel ilişki, öpüşme gibi yollarla kişiden kişiye bulaşabilir. Korunma yöntemleri arasında hijyen kurallarına dikkat etmek, el yıkama ve maske kullanımı önemli rol oynar. Memorial Bahçelievler Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Funda Timurkaynak, Maymun Çiçeği Virüsü hakkında önemli bilgiler sundu.
Afrika Bölgesi’nde Hayvan Isırıklarıyla Başlayan Vakalar Görüldü!
Maymun Çiçeği Virüsü, yani MPOX, orthopox virüs ailesine aittir. Endemik bölgelerde, enfekte hayvanlarla ve hayvan ürünleriyle doğrudan temas sonucu maymun çiçeği salgınları ortaya çıkmış, kişiden kişiye bulaş ise genellikle aile içi yakın temasla sınırlı kalmıştır. Ancak 2022 yılında, endemik bölgeler dışında ortaya çıkan ve birçok ülkeyi etkileyen salgında cinsel ilişki yoluyla bulaş öne çıkmıştır.
Bu virüs, ilk kez 1958’de Afrika’dan deney hayvanı olarak getirilen maymunlarda tespit edilmiştir. 1970 yılında ise Afrika’da bir çocukta ilk vaka ortaya çıkmıştır. Zoonotik bir hastalık olan maymun çiçeği virüsü, hayvanlardan insanlara geçiş göstermektedir. Afrika kıtasında maymunlar, sincaplar, fareler gibi vahşi hayvanlardan insanlara bulaşmaktadır. Hayvan ısırıkları, tırmalama, etlerinin tüketilmesi ya da vahşi hayvanların derilerinin yüzülmesi sırasında virüs insana geçebilir.
2022 yazında, 116 ülkede 99 bin vaka bildirilmiştir. Ancak, 2024 yılı Haziran ayında Kongo’da salgın ciddi şekilde artmış ve uluslararası yardım çağrısında bulunulmuştur. 16 binden fazla vaka, komşu 4 ülkeye de yayılmıştır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), bu durum üzerine uyarılarda bulunmuştur ve hastalığın yayılmaya devam ettiği bildirilmiştir. Bu nedenle, el hijyenine dikkat etmek, kişisel temizliğe önem vermek, ortak kullanılan eşyaların temizliğine özen göstermek ve hasta kişilerle temastan kaçınmak büyük önem taşımaktadır.
Kuluçka Süresi 3 Hafta Olan Maymun Çiçeği Virüsü
Maymun Çiçeği Virüsü’nün kuluçka süresi 1 ila 21 gün arasında değişmekte olup, genellikle 1 ila 2 hafta olarak görülmektedir. Kuluçka dönemi sırasında hastalık belirti göstermeyebilir. Ancak bu süre sona erdiğinde, ateş, kas ağrıları, aşırı halsizlik, lenf bezlerinde büyüme ve baş ağrısı gibi öncül belirtiler ortaya çıkar. Döküntüler genellikle yüzde, kollarda, bacaklarda, avuç içlerinde, ayak tabanlarında ve genital bölgelerde görülür. Hastalık, bu belirtilerin ve döküntülerin görüldüğü dönemde bulaşıcıdır. Başlangıçta siğil benzeri olan döküntüler, zamanla iltihaplanıp kabuklanır. El ve ayaklardaki lezyonlar ve lenf bezlerindeki büyüme, MPOX’in tanınmasında önemli rol oynar. Lezyonlardaki kabuklar döküldüğünde (genellikle 2-4 hafta içinde), hastalığın bulaşıcılığı sona erer ve hastalık iyileşir.
Belirtiler Görüldüğünde Hızla Hareket Edilmelidir!
Maymun Çiçeği hastalığından şüphelenen kişilerin veya bu hastalığı taşıyan biriyle yakın temasta bulunanların, bir sağlık kuruluşuna başvurarak test yapılıp yapılmayacağına karar verilmesi gerekmektedir. Doktorunuz test yapılmasının gerekli olduğuna karar verirse, gerekli örnekleri alacak ve bunları test için uygun bir laboratuvara gönderecektir.
Ev İçindeki Temas ve Anne-Bebek Geçişi ile Bulaşabiliyor!
Maymun Çiçeği Virüsü, Afrika’da fare, sincap ve maymun gibi hayvanlardan insanlara bulaşarak yayılmaktadır. İnsanlar arasında bulaşmanın devam etmesinin en yaygın nedeni yakın ev içi temaslardır. Lezyonlara doğrudan temas, hasta kişiye ait havlu veya yatak çarşaflarının kullanılması, cinsel ilişki ve 1 metreden yakın süreli temas bu bulaş yollarına örnektir. Ayrıca, anneden bebeğe, doğum öncesi veya doğum sırasında geçiş gösterebileceği de kanıtlanmıştır. Lezyonlar ve hastalık tespit edildikten sonra hasta kişinin kendini izole etmesi, odasını ve mümkünse banyosunu ayırması önerilir. Ortak kullanımda olan durumlarda, lezyonların kapatılması ve maske takılması önemlidir. Ayrıca, hasta kişinin havlularının, yatak çarşaflarının ve giysilerinin 60 derece ve üzerinde yıkanması gerekmektedir.
El Hijyeni, Korunmanın Temel Unsuru
Maymun Çiçeği hastalığı olabileceğinden şüphelenilen cilt döküntülerine sahip kişilerle yakın temastan kaçınılmalıdır. Ellerin düzenli olarak sabun ve suyla yıkanması ya da alkol bazlı el antiseptikleri kullanılması tavsiye edilir. Özellikle hasta tarafından kullanılan yüzeylere dokunduktan sonra el hijyenine dikkat edilmesi önemlidir.
Kalabalık Alanlarda Bulunurken Dikkatli Olmalısınız!
Maymun Çiçeği Virüsü’nün yakın temas ve cilt teması yoluyla bulaşabilmesi, kalabalık ortamlarda risk oluşturur. Toplu taşıma araçlarında, konserlerde, spor salonlarında ve benzeri yerlerde kişilerle doğrudan temas etmekten kaçınılmalıdır. Bu dönemde deniz ve havuz kullanımı artış gösterebilir. Şu ana kadar maymun çiçeği virüsünün sudan bulaşabileceğini gösteren kesin bir araştırma bulunmamaktadır. Ancak, bu tür alanlarda şezlong ve şemsiye gibi ortak kullanılan eşyaların kullanımı sırasında dikkatli olunması önemlidir.
Aşı ve Tedavi Üzerine Çalışmalar Devam Ediyor!
Maymun Çiçeği için özel olarak geliştirilmiş bir tedavi mevcut değildir. Ancak, virüsler arasındaki genetik benzerlikler nedeniyle, çiçek hastalığının tedavisinde kullanılan antiviral ilaçların maymun çiçeği tedavisinde de kullanılabileceği düşünülmektedir; fakat bu ilaçların etkinliği henüz tamamen kanıtlanmamıştır. ABD’de, çiçek hastalığı aşısı virüsü kullanılarak hazırlanan bir maymun çiçeği aşısı bazı seçilmiş gruplarda uygulanmaktadır.
