Çocuklarda Astımı İşaret Eden 9 Önemli Belirti
Ülkemizde yaklaşık her on çocuktan birini etkileyen astım, uygun şekilde kontrol altına alınmadığında tekrarlayan öksürük atakları, hırıltılı solunum ve nefes darlığı gibi şikâyetlerle çocukların günlük yaşamını ve yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyebiliyor. Ailelerin bilinçli olması, erken tanı konulması ve doğru tedavi planının uygulanması, hastalığın etkin biçimde yönetilmesinde büyük önem taşıyor.
Çocukluk çağı astımının tanınması ve kontrol altına alınabilmesi için bazı belirtiler yol gösterici oluyor. Memorial Göztepe Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü’nden Prof. Dr. Haluk Çokuğraş, çocuklarda astımın belirtileri, hastalığın seyri ve alınması gereken önlemler hakkında önemli bilgiler paylaşıyor.
Çocuğunuzdaki Öksürük Her Zaman Masum Olmayabilir!
Astım, bronşların dönemsel olarak daralması sonucu ortaya çıkan; tekrarlayan öksürük, hırıltılı solunum ve nefes alma güçlüğü ataklarıyla seyreden kronik bir hastalıktır. Öksürük, astımın en temel ve vazgeçilmez belirtisidir; öksürük olmadan astımdan söz etmek mümkün değildir. Türkiye’de çocuklarda astım görülme oranı yüzde 5 ile 9 arasında değişiklik göstermektedir. Hastalık, kuru ve yüksek rakımlı bölgelerde daha seyrek görülürken, nem oranının yüksek olduğu deniz kenarı bölgelerde daha sık rastlanmaktadır.
Ne yazık ki birçok çocuk, astım tedavisi almasına rağmen ailesi tarafından astım hastası olarak tanınmamakta; bronşit, alerjik bronşit ya da zatürre başlangıcı gibi yanlış tanılarla takip edilebilmektedir. Bu nedenle ilk ve en önemli adım doğru tanının konulmasıdır. Tanı sürecinde yalnızca akciğerlerin değil, burun içinin de ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi gerekir; çünkü alerjik rinit astıma sıklıkla eşlik edebilmektedir.
Özellikle 2–3 yaşın altındaki çocuklarda, viral enfeksiyonlara bağlı olarak kısa süreli hışıltılı solunum atakları görülebilir ve bu durum çoğu zaman yaş ilerledikçe kendiliğinden kaybolur. Ancak bu çocukların düzenli ve yakından izlenmesi önemlidir; aynı zamanda gereksiz ve uzun süreli ilaç kullanımından kaçınılmalıdır.
Çocuklarda astımı fark etmek için bu 9 bulgu önemli
Astım belirtileri her çocukta aynı şekilde ortaya çıkmaz. Çocuklarda astım belirtileri farklılık gösterebilir. Astımda yalnızca solunum güçlüğü değil, tekrarlayan kuru veya balgamlı öksürük de tek başına belirti olabilir. Hırıltılı solunum, nefes verirken duyulan ıslık sesi, gece artan öksürük, eforla gelen öksürük nöbetleri, ağır ataklarda göğüs duvarında çökmeler ve solunumda zorlanma görülebilir. Çocuklarda astımı fark edebilmek için bu belirtileri göz ardı edilmemelidir:
- Gece artan öksürük
- Hırıltılı solunum
- Nefes verirken duyulan ıslık sesi
- Tekrarlayan kuru veya balgamlı öksürük
- Koşma, gülme, ağlama gibi eforla gelen öksürük
- Atak dönemlerinde omuz ve kaburga aralarında solunum eforunun artması
- Ciddi nöbetlerde halsizlik, huzursuzluk ve nadiren bilinç değişikliği
- Çocuğun geçmişinde besin alerjisi, egzama bulunması
- Ailede alerjik hastalık varlığı
Alerjiler kontrol edilmezse astım kontrolü zorlaşır
Çocukluk çağı astımının yüzde 70’inden fazlası alerjik kökenlidir. Ailede alerji veya astım öyküsü, çocukta astım görülme riskini artırabilir. Astımı olan çocuklarda sıklıkla, inek sütü proteini alerjisi gibi besin alerjileri, egzama ve burun akıntısı, tıkanıklık, hapşırma, göz kaşıntısı gibi bulgularla seyreden alerjik nezle de görülebilir. Özellikle alerjik nezlenin tedavi edilmemesi, astım kontrolünü zorlaştırabilir.
Astımda uzun süreli bir tedavi planı gerekli
Astım kronik bir gidişle, yıllarca devam eden bir hastalık olduğundan yalnızca atak dönemlerinde değil, atak dışı uzun süreli tedavi gereklidir. Dünya genelinde kabul gören basamak tedavisi yaklaşımı ile çocuğun durumuna göre tedavi düzeni belirlenmelidir. Son yıllarda solunum yolundan alınan kortizonlu ilaçlar, astımın uzun süreli tedavisinin en önemli ögelerinden biri haline geldi. Bu ilaçların dozu ağızdan alınanlardan çok daha düşük olduğundan, diğer kortizonlu ilaçların alınmasıyla sıkça gözüken yan etkiler bunlarda gözükmez. Koruyucu etkileri olan bu ilaçlar doktor kontrolu altında uzun süre kullanılabilirler. Hava yolu ile kullanılan (inhaler ya da nebülizer) ilaçların doğru kullanımlarının öğrenilmesi başarılı bir tedavi için son derecede önemlidir.
Doğru yönetilen astım tedavisi çocukların yaşam kalitesini artırır
Çocukluk çağı astımı, ailelerin doğru bilgilendirilmesi ve uygun tedaviyle yönetildiğinde çocukların yaşam kalitesini olumsuz etkilemeden kontrol altına alınabilen bir hastalıktır. Öksürüğün küçümsenmemesi, alerjik belirtilerin dikkate alınması ve uzman hekim takibi, çocukların sağlıklı bir geleceğe adım atması için kritik öneme sahiptir. Tedavide amacımız atak sayısını azaltmak, atakların şiddetini hafifletmek, komplikasyonları önlemek, çocuğun yaşına uygun fiziksel aktiviteleri sürdürebilmesini sağlamak, büyüme ve gelişmenin normal devamını sağlamak, ilaç yan etkilerinden korumak ve hem aileleri hem de çocukları hastalık konusunda bilinçlendirmektir. Astım konusunda ailelerin bilinçli olması ve astım ataklarını önleyici tedbirler almaları da çocukların yaşam kalitesine önemli derecede etki eder. Ailelerin sigara içmesi çocuk astımını olumsuz etkileyen çok ciddi bir faktördür.
Çocuğunuzda ev tozu akarı alerjisi varsa astım ataklarını önlemek için bu önlemleri alın!
- Yatak odasında halı bulundurmayın.
- Tüylü oyuncak ve yünlü eşyaları azaltın.
- Toz tutan eşyaları kapalı dolaplarda saklayın.
- Nevresim ve çarşafları haftada iki kez 60°C üzerinde yıkayın.
- Yatak, yorgan ve yastığın yün, kuştüyü olmamasına dikkat edin.
- Akar barındırmayan özel yataklar tercih edin.
- Gerekli durumlarda HEPA filtreli hava temizleme cihazları kullanın.
- Düzenli doktor kontrolleri ihmal etmeyin.
- Doktorunuz uygun görürse özel durumlarda alerji aşı tedavisi gerekebilir.
