Kalp Dostu ve Kanserle Savaşan Domatesin Sağlığa Katkıları

Türk mutfağının vazgeçilmezlerinden biri olan domates, sağlık açısından pek çok fayda sunar. Zengin besin içeriği ve antioksidan özellikleri ile kalp, cilt ve göz sağlığını korurken, sindirim ve bağışıklık sistemini de destekler. Domatesi mevsiminde ve organik olarak tüketmek, sağlık yararlarını en üst seviyeye çıkarır. Ayrıca, domatesin pişirilmesi veya işlenmesi, likopen adlı değerli antioksidanın faydalarını artırabilir.

Memorial Şişli Hastanesi Beslenme ve Diyet Bölümü’nden Uz. Dyt. Sinem Türkmen, domatesin sağlığa sunduğu faydaları ve mevsiminde konserve domates yaparken dikkat edilmesi gereken noktalar hakkında bilgiler verdi. Domates (Solanum lycopersicum), patlıcan, biber ve patatesle birlikte patlıcangiller familyasına ait bir meyvedir. Yüksek oranda su içerir ve düşük karbonhidrat profiline sahiptir. C, A, K vitaminleri, potasyum ve folat açısından zengin olan domates, aynı zamanda diyet lifi ve antioksidanlar içerir. Domatesin kırmızı rengini veren likopen, bu meyvenin sağlık yararlarını destekleyen önemli bir bileşendir. Bunun yanı sıra, domatesin mor, sarı, turuncu ve yeşil gibi çeşitli renklerde türleri de bulunmaktadır.

Kanserden Korunmaya Yardımcı Güçlü Antioksidan

Antioksidanlar, hücrelere zarar verebilecek ve bağışıklık sistemini etkileyebilecek serbest radikallerle savaşarak sağlık üzerinde önemli bir etki sağlar. Domates, antioksidan açısından zengin bir besindir ve likopen adı verilen güçlü bir bileşen içerir. Likopen, akciğer, mide ve prostat kanseri riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Olgun domateslerde bol miktarda bulunan likopen, pişirildiğinde daha etkili hale gelir; çünkü ısı, domatesin kalın hücre duvarlarını parçalayıp likopenin vücut tarafından daha kolay emilmesini sağlar.

Bu nedenle, domates suyu, domates salçası ve domates sosları, likopenin en zengin kaynakları olarak bilinir. Bilimsel araştırmalar, domates ve domates ürünleri tüketimi ile prostat, akciğer ve mide kanseri vakalarının daha düşük görülmesi arasında bir ilişki olduğunu göstermiştir. Özellikle pişmiş domates tüketiminin prostat kanseri riskini azalttığı bulunmuştur.

Domates ayrıca, sebze ve meyvelere sarı veya turuncu rengini veren beta karoten içerir. Beta karoten, vücutta bağışıklık sistemi için kritik olan A vitaminine dönüştürülür. Domates kabuğunda bulunan naringenin adlı flavonoidin, iltihabı azalttığı ve çeşitli hastalıklara karşı koruma sağladığı da yapılan çalışmalarla gösterilmiştir. Ayrıca, klorojenik asit adlı güçlü bir antioksidan bileşik, yüksek kan basıncına sahip bireylerde kan basıncını düşürmeye yardımcı olabilir.

Domates cildi güzelleştiriyor, kalbi koruyor 

Domateslerin çiğ ve pişmiş olmak üzere çeşitli formlarda düzenli olarak tüketilmesi olası faydalarından tam olarak yararlanılmasını sağlayacaktır. Domatesin sağlığa faydalarından bazıları şunlardır:

Kalp Sağlığı: Likopen ve diğer antioksidanlar, damarları koruyarak kolesterol seviyelerini düşürür ve kalp hastalıkları riskini azaltır. Domatesin potasyum içeriği de kan basıncını düzenlemeye yardımcı olabilir. 80 gr’lık bir domates porsiyonu yetişkin bir bireyin günlük potasyum ihtiyacının yaklaşık %5’ini karşılar. Potasyum açısından zengin besinler tüketmek daha düşük felç riskiyle ve daha düşük kalp hastalığı oranlarıyla ilişkilendirilebilir. Likopen ayrıca LDL “kötü” kolesterol seviyesini ve kan basıncını düşürmeye de yardımcı olabilir. Orta yaşlı erkekler üzerinde yapılan bir çalışmada, kandaki yüksek likopen ve beta-karoten seviyelerinin kalp krizi ve felç riskini azalttığı görülmüştür.

Göz Sağlığı: Domates, lutein, zeaksantin ve vücutta A vitaminine dönüşen beta-karoten içerir. Bu bileşikler, göz sağlığını destekler, gözlerin yorulmasını önlemeye ve göz yorgunluğundan kaynaklanan baş ağrılarını hafifletmeye yardımcı olabilir.

Cilt Sağlığı: İçeriğindeki likopen ve diğer antioksidanlar, cilt hücrelerini serbest radikallerden koruyarak cildin daha sağlıklı ve genç kalmasına yardımcı olabilir. Domates, aynı zamanda güneş yanıklarına ve UV ışınlarına karşı koruma sağlar. Bir çalışmaya göre, 10 hafta boyunca her gün 40 gram domates salçasını (16 mg likopen sağlar) zeytinyağı ile birlikte tüketen kişilerde %40 daha az güneş yanığı görülmüştür. 

Sindirim Sistemi: Domates, diyet lifi açısından zengin olduğundan, sindirim sisteminin düzgün çalışmasına yardımcı olur ve kabızlık riskini azaltır. Orta boy bir domates, sindirim için gerekli ve faydalı olan çözünmeyen ve çözünen liften oluşan 1,5 gram lif sağlar. Sağlıklı yetişkin kadınlar günde 25 gram lif, erkekler için 38 gram almayı hedeflemelidir. Domatesler hem çözünebilir hem de çözünmeyen lif kaynağıdır. Çözünebilir lif, sindirim sırasında jel benzeri bir doku oluşturmak için suyu tutar. Çözünmeyen lif dışkıya hacim kazandırır. Bu değişikliklerin her ikisi de dışkının kolondan daha kolay geçmesini sağlar.

Bağışıklık Sistemi: Domates bağışıklık sistemini desteklemeye yardımcı olan antioksidanlar olan C vitamini ve beta-karoten kaynağıdır. Orta boy bir domates sağlıklı bir yetişkinin C vitamini ihtiyacının %28’ini sağlayabilir. Araştırmalar, domates suyunun virüsleri savuşturma da dahil olmak üzere bağışıklık hücrelerinin seviyelerini önemli ölçüde artırdığını bulmuştur. Çalışmalar domates ve domates ürünlerinin içerdikleri vitaminler ve antioksidanlar sayesinde çeşitli kanser türlerine yakalanma riskini azaltabileceğini göstermektedir.

Domates konservesi yaparken bunlara dikkat edin

Domatesin Türk mutfağında hemen her yemekte kullanılması domatesin konserve formunda da çok tüketilmesini beraberinde getirmektedir. Özellikle yaz aylarında pek çok insan domates konserveleri için hazırlıklara başlamaktadır. Ancak domates konservesi yaparken bazı önemli noktalara dikkat edilmelidir. Konserve yapılmadan önce en önemli noktaların başında kavanozların steril hale getirilmesi gelmektedir. 

•Büyük bir tencerenin içerisinde konserve yapmak için kullanılacak kavanozlar ve kapaklar ortalama yarım saat kadar kaynatılmalıdır. Kavanozların cam ve daha önce kullanılmamış olması gerekmektedir. Cam kavanozların kaynatılma işlemi hem steril hem basınçlı hale gelmesi için yapılmaktadır. Bu sayede konservenin daha uzun süre taze kalması sağlanmaktadır. 

•Ardından, kavanozlar temiz bir bezin üzerine dizilerek soğutulmalı ve iyice kurulanmalıdır. 

•Hazırlanan karışım sıcakken kavanozlara konmalıdır. Bu sayede kavanoz vakumlanır, havayla teması kesilir ve ürününüz daha uzun süre saklanır.

•Konservenin dayanma süresini artırmak amacıyla kavanozun 1/5′ini boş bırakılmalıdır. Konservenin bozulmaması için kavanozun sıkıca kapatılması önemlidir. Kavanoz kapağının içeri doğru çökmesi gerekmektedir. Eğer kapak atarsa veya sızıntı yaparsa ürün güvenle saklanamaz, bu nedenle kapak mutlaka değiştirilmelidir. 

•Kapaklarını kapadıktan sonra kavanozlar ters çevrilir. Üzerlerine bir havlu ile örtülerek 1 gün oda sıcaklığında bekletilir. 

•Daha sonra kavanozları düz çevrilerek serin ve güneş almayan bir yerde muhafaza edilir.